İçeriğe geç

ÖABT · Tarih

ÖABT Tarih: İlk Türk Devletleri Tarihi

ÖSYM'nin 2026-MEB-AGS Kılavuzu'na göre bu konu Tarih ÖABT'sinin yaklaşık %10'unu oluşturur (50 sorunun yaklaşık 5 sorusu).

Bölümler

  1. 1. Türklerin Ana Yurdu, Konargöçer Yaşam ve Göçler
    • Türkistan'ın sınırlarını ve "Türk" adının yaygınlaşma sürecini açıklamayı
    • Göçebe ile konargöçer yaşamı ayırt etmeyi
    • Konargöçer yaşamın ekonomi, ordu, sanat ve toplum yapısına etkilerini ilişkilendirmeyi
    • Türk göçlerinin nedenlerini ve ilk Anadolu akınlarının amacını yorumlamayı
  2. 2. Asya Hun Devleti
    • Asya Hun Devleti'nin kuruluşunu, öne çıkan hükümdarlarını ve yıkılış sürecini sıralamayı
    • Mete Han'ın ordu düzenlemesini ve dış politikasını açıklamayı
    • Hun-Çin ilişkisini ve Çin'in Hunlara karşı izlediği siyaseti yorumlamayı
    • Hunlarda yönetim, hukuk ve kültürle ilgili bilgileri kaynak türüyle ilişkilendirmeyi
  3. 3. Kavimler Göçü ve Avrupa Hun Devleti
    • Kavimler Göçü'nü başlatan süreci ve Hunların bu süreçteki rolünü açıklamayı
    • Avrupa Hunlarının Doğu ve Batı Roma'ya karşı farklı siyasetlerini karşılaştırmayı
    • Margus Antlaşması'nın maddelerinden güç dengesine dair çıkarım yapmayı
    • Kavimler Göçü'nün Avrupa'daki siyasi, sosyal ve kültürel sonuçlarını sınıflandırmayı
  4. 4. I. Göktürk Devleti (552–630)
    • I. Göktürk Devleti'nin kuruluşunu ve en parlak dönemini açıklamayı
    • İstemi Yabgu'nun batı siyasetini İpek Yolu ile ilişkilendirmeyi
    • Devletin bölünme ve Çin egemenliğine girme nedenlerini sıralamayı
    • Fetret dönemindeki bağımsızlık arayışını yorumlamayı
  5. 5. II. Göktürk (Kutluk) Devleti ve Orhun Yazıtları
    • II. Göktürk Devleti'nin kuruluşunu, önemli hükümdar ve devlet adamlarını tanımayı
    • Devletin yıkılışını hazırlayan gelişmeleri sıralamayı
    • Orhun Yazıtları'nın içeriğini ve tarihsel değerini kaynak türü açısından değerlendirmeyi
  6. 6. Uygur Devleti ve Yerleşik Hayata Geçiş
    • Uygur Devleti'nin kuruluşunu, gelişimini ve yıkılışını sıralamayı
    • Maniheizm'in kabulünün siyasi, ekonomik ve askerî sonuçlarını açıklamayı
    • Uygurların yerleşik kültüre katkılarını Göktürk dönemiyle karşılaştırmayı
  7. 7. Diğer Türk Devlet ve Toplulukları
    • Türkistan'da ve batıda kurulan öteki Türk devlet ve topluluklarını coğrafya ve dönemle eşleştirmeyi
    • Bu toplulukların benimsedikleri dinleri ve bunun kimliğe etkisini açıklamayı
    • Ticaret yollarının Hazar ve İdil Bulgar ekonomisindeki yerini yorumlamayı
    • Bu toplulukların Doğu Roma ve Türk-İslam tarihiyle bağlantılarını kurmayı
  8. 8. Devlet Anlayışı, Yönetim, Hukuk ve Ordu
    • Aileden devlete uzanan toplumsal örgütlenmeyi ve devletin unsurlarını açıklamayı
    • Kut, töre, ülüş ve ikili teşkilat kavramları arasındaki ilişkiyi kurmayı
    • Kurultay (toy), ayukı ve yöneticilerin görevlerini ayırt etmeyi
    • Töre hukukunun ve ordu-millet anlayışının özelliklerini yorumlamayı
  9. 9. İnanç, Ekonomi, Yazı, Bilim ve Sanat
    • İslamiyet öncesi Türk inanç sistemini ve ölüm-ahiret anlayışını açıklamayı
    • Ekonomik faaliyetleri ve ticaret yollarının önemini değerlendirmeyi
    • Yazılı belgeleri "ilk" nitelemelerine göre ayırt etmeyi
    • Sanatın özelliklerini konargöçer yaşam ve İslami dönemdeki devamıyla ilişkilendirmeyi

Bu branşı çalış →

Örnek sorular

Örnek soru 1

İslamiyet öncesi Türklerde hükümdarlığın Tanrı tarafından verildiği anlayışına göre iyi bir kağanda bir arada bulunması gereken ve Tanrı vergisi kabul edilen üç nitelik aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

  1. A) Töre, toy ve ayukı
  2. B) Yarlığ, kut ve ülüg
  3. C) Otağ, tuğ ve davul
  4. D) Könilik, uzluk ve kişilik
  5. E) Yabgu, şad ve tigin
Çözümü gör

Doğru cevap: B

Adım 1: İslamiyet öncesi Türklerde hükümranlık karizmatiktir; kağanlık kişiye Tanrı tarafından verilir. Adım 2: İyi bir kağanda Tanrı'dan geldiği kabul edilen üç niteliğin bir arada bulunması gerekir: yarlığ (buyruk, yetki), kut (yönetme gücü, talih) ve ülüg (kısmet). Sonuç: Yarlığ, kut ve ülüg Diğer şıklar: Töre hukuk, toy meclis, ayukı hükûmettir. Otağ, tuğ ve davul hükümdarlık sembolleridir. Könilik, uzluk ve kişilik törenin ilkeleridir. Yabgu, şad ve tigin hanedan üyelerinin ve yöneticilerin unvanlarıdır; hiçbiri Tanrı vergisi sayılan nitelik değildir.

Örnek soru 2

Göktürk dönemine ait buluntular arasında pulluk ve kürek gibi tarım aletleri vardır. Ayrıca Tötö Nehri'nden açılmış yaklaşık on kilometrelik bir sulama kanalı ve ona bağlı su dağıtım ağı tespit edilmiştir.

Bu bilgiden hareketle aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

  1. A) Göktürklerde yerleşik şehir hayatının yaygınlaştığı
  2. B) Konargöçer Göktürk toplumunda tarımın da yapıldığı
  3. C) Göktürklerin İpek Yolu ticaretini denetlediği
  4. D) Sulama tekniğinin Türklere Uygurlardan geçtiği
  5. E) Hayvancılığın ekonomideki önemini yitirdiği
Çözümü gör

Doğru cevap: B

Pulluk ve kürek toprağın işlendiğini, uzun bir sulama kanalı ve su dağıtım ağı da planlı tarım yapıldığını gösterir; ekonomisinin temeli hayvancılık olan Göktürk toplumunda tarımın da yapıldığı sonucuna ulaşılır. Tarım aletleri ve kanal tek başına şehir hayatının yaygınlaştığını kanıtlamaz. İpek Yolu denetimi doğru bir bilgi olsa da bu buluntulardan çıkarılamaz. Uygurlar Göktürklerden sonra gelir; Göktürk kanalı sulamanın onlardan alındığı yargısıyla çelişir. Buluntular hayvancılığın önemini yitirdiğini göstermez.

Bu konuda 50 açıklamalı soru var. Yanlış yaptığın sorular aralıklı tekrar takvimine girer.

Diğer konular

Branşa dön →

Sık sorulan sorular

ÖABT Tarih testinde İlk Türk Devletleri Tarihi konusundan kaç soru çıkar?

ÖSYM kılavuzundaki yaklaşık ağırlık %10; 50 soruluk testte bu yaklaşık 5 soru demektir.

ÖABT Tarih İlk Türk Devletleri Tarihi konusunda neler var?

1. Türklerin Ana Yurdu, Konargöçer Yaşam ve Göçler, 2. Asya Hun Devleti, 3. Kavimler Göçü ve Avrupa Hun Devleti, 4. I. Göktürk Devleti (552–630), 5. II. Göktürk (Kutluk) Devleti ve Orhun Yazıtları, 6. Uygur Devleti ve Yerleşik Hayata Geçiş, 7. Diğer Türk Devlet ve Toplulukları, 8. Devlet Anlayışı, Yönetim, Hukuk ve Ordu, 9. İnanç, Ekonomi, Yazı, Bilim ve Sanat.

Giriş yapmadan kısa bir ders oku ve çözümlü 3 soru çöz; giriş yaparsan ilerlemen kaydedilir.